جزیره هرمز، ایران – دفتر معماری ایرانی ZAV Architects با طراحی پروژه «حضور در هرمز»، یک مجموعه اقامتی و فرهنگی متشکل از حدود ۲۰۰ گنبد رنگارنگ، توجه جهانیان را به این جزیره فراموششده در خلیج فارس جلب کرده است.
این پروژه که در رسانه معتبر Dezeen به عنوان یک نمونه برجسته معماری معرفی شده، به جای ساخت آپارتمانهای بلندمرتبه و بیگانه با زمینه، با الهام از مناظر رنگارنگ و فرمهای طبیعی جزیره هرمز، یک محله سیال و ارگانیک از گنبدهای کوچک و بزرگ ایجاد کرده است. هدف اصلی این پروژه، تنها ساخت یک اقامتگاه توریستی نیست، بلکه معماری مشارکتی در هرمز و افزایش تولید ناخالص داخلی محلی از طریق توانمندسازی جامعه بومی است.
فراتر از فرم: معماری مشارکتی در هرمز
یکی از نوآورانهترین جنبههای این پروژه، فرآیند ساخت آن است. معماران با استفاده از یک روش ساختمانی کمفناوری (Low-tech) و با استفاده از کیسههای شنی که با خاک و شن لایروبی شده از اسکله هرمز پر شدهاند، سازه گنبدها را بنا کردهاند. این روش که به «ابرخشت» (Superadobe) شباهت دارد، به کارگران غیرماهر محلی اجازه داد تا در فرآیند ساخت مشارکت کنند.
به گفته استودیو ZAV، این افراد پس از اتمام پروژه، به استادکاران و مجریان ماهری تبدیل شدهاند که اکنون در پروژههای دیگر در داخل و خارج از جزیره همکاری میکنند. این رویکرد، معماری را از یک «ابژه» صرف به یک «فرآیند» توانمندسازی اجتماعی تبدیل میکند.
الهام از رنگهای جزیره
پالت رنگی جسورانه این پروژه، مستقیماً از خود جزیره الهام گرفته شده است. گنبدها با رنگهای تند قرمز، زرد، آبی و سبز نقاشی شدهاند و این بازی رنگ به فضاهای داخلی نیز کشیده شده است.
معماران میگویند: «شما نمیتوانید رنگ را از جزیره هرمز حذف کنید؛ سواحل رنگی آن حتی رنگ دریای آبی را تغییر میدهند.» این رنگها بازتابی از لباسهای رنگارنگ مردم محلی، فضای داخلی خانههایشان و حتی غذایشان است. این رویکرد، به جای تحمیل یک زیباییشناسی وارداتی، به دنبال گفتگو با فرهنگ و طبیعت بومی است و به پروژه هویتی عمیقاً ریشهدار در مکان خود میبخشد.
تحلیل نهایی نبض ساختمان:
پروژه «حضور در هرمز» یک مانیفست قدرتمند در زمینه «معماری اجتماعی» و یک نقد جدی به معماری سوداگرانه و بیتوجه به زمینه است. نبوغ این پروژه در توانایی آن برای پاسخگویی همزمان به مسائل اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی نهفته است. معماری مشارکتی در هرمز در این پروژه، با آموزش و بهکارگیری نیروی کار محلی، سرمایه را در خود جزیره به گردش در میآورد.
استفاده از مصالح بومی و روشهای ساخت کمهزینه، آن را به یک الگوی پایدار و قابل تکرار تبدیل میکند. این پروژه ثابت میکند که معماری پیشرو، لزوماً به معنای استفاده از فناوریهای پیچیده و گرانقیمت نیست، بلکه میتواند در یک رویکرد هوشمندانه، انسانگرا و عمیقاً زمینهمند تجلی یابد. این یک درس بزرگ برای معماری معاصر ایران است که چگونه میتوان با تکیه بر ظرفیتهای داخلی، به راهحلهایی جهانی دست یافت.
نبض ساختمان؛ رصد تحولات، پیشبینی آینده.
