با وجود اجرای سیاستهای بهینهسازی مصرف انرژی، الگوی مصرف گاز در کشور همچنان چالشبرانگیز باقی مانده است. ایران بهعنوان سومین تولیدکننده گاز جهان، با ناترازی قابلتوجهی مواجه شده که ریشه آن نه در کمبود تولید، بلکه در مصرف فزاینده و وابستگی شدید سبد انرژی به گاز است. بر اساس برآوردهای رسمی، کشور با حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب ناترازی انرژی روبهروست و بیش از ۷۰ درصد سبد انرژی به گاز اختصاص دارد؛ ساختاری که در مقایسههای بینالمللی کمسابقه ارزیابی میشود.
آمارهای شرکت ملی گاز ایران نشان میدهد در فصل سرد سال، حدود ۷۰ درصد گاز تولیدی کشور در بخش خانگی مصرف میشود. در این میان، اگرچه ۶۴ درصد مشترکان در محدوده الگوی مصرف قرار دارند و تنها ۳۵ درصد مصرف گاز خانگی را به خود اختصاص میدهند، اما مشترکان پرمصرف در پلههای بالاتر—که اغلب شامل ویلاهای لاکچری، منازل بزرگ و اقامتگاههای غیردائم هستند—بیش از ۶۰ درصد مصرف گاز بخش خانگی را رقم میزنند. این عدم تعادل، فشار مضاعفی بر شبکه گاز وارد کرده و پایداری آن را در روزهای اوج مصرف تهدید میکند.
در همین راستا، با وجود افزایش پلکانی تعرفهها و اعمال جریمه، قبوض نهچندان بالای برخی ویلاهای لاکچری—در قیاس با درآمدهای بالای این واحدها—انگیزه لازم برای کاهش مصرف را ایجاد نکرده است. به همین دلیل، شرکت ملی گاز با ابلاغ ضوابط جدید، پایش گسترده اماکن پرمصرف از جمله ویلاهای بدون سکنه، استخرها و واحدهای تجاری را در دستور کار قرار داد. بنا بر اعلام این شرکت، هزاران ویلا و شهرک ویلایی در استانهای مازندران، گیلان، البرز و تهران مورد پایش قرار گرفته و گاز صدها واحد متخلف پس از اخطارهای مکرر قطع شده است.
تحلیل نهایی نبض ساختمان | مصرف گاز و ناترازی انرژی
سیاست برخورد قاطع با مصرف غیرمتعارف گاز را باید نقطه عطفی در مدیریت تقاضای انرژی کشور دانست. در شرایطی که بیش از ۷۰ درصد سبد انرژی ایران به گاز وابسته است، هرگونه تأخیر در اصلاح الگوی مصرف، ریسک فروپاشی پایداری شبکه را افزایش میدهد. تمرکز دولت بر حذف تدریجی یارانه مشترکان پرمصرف، اصلاح ساختار تعرفهها از ۱۲ پله به ۴ پله و تعریف بیش از ۱۳۰۰ اقلیم مصرفی، نشاندهنده حرکت بهسوی سیاستگذاری واقعبینانهتر و عادلانهتر است.
با این حال، اثربخشی این اقدامات در گرو تداوم نظارت، شفافیت اطلاعات و همراهی اجتماعی است. اگر برخورد با متخلفان بهصورت مقطعی باقی بماند، رفتار مصرفی اصلاح نخواهد شد. اما در صورت اجرای پایدار، این سیاست میتواند همزمان به عدالت در توزیع یارانه انرژی، کاهش فشار بر شبکه گاز و ارتقای امنیت انرژی کشور منجر شود؛ مسیری که برای عبور از بحران ناترازی، اجتنابناپذیر به نظر میرسد.
نبض ساختمان؛ رصد تحولات، پیشبینی آینده.
