پرونده ثبت جهانی مساجد ایرانی در یونسکو

تهران، ایران – پرونده ثبت جهانی مساجد ایرانی، به عنوان یکی از بزرگترین پروژه‌های میراث فرهنگی کشور در سال‌های اخیر، در حال گذراندن مراحل نهایی خود برای ارسال به یونسکو است. علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی، با اعلام این خبر گفت: «مساجد ایران یکی از نمادهای اصلی تمدن و فرهنگ ایرانی-اسلامی است و این پرونده به واسطه جایگاه مسجد، جنبه حیثیتی دارد.»

مطالعات اولیه این پرونده دو سال پیش آغاز شده و هم اکنون ۳۴ مسجد از ۱۲ استان که دارای معماری خاص و حائز معیارهای ثبت جهانی هستند، در این فهرست قرار دارند. کارشناسان در حال انجام بازدیدهای میدانی برای بررسی و تکمیل نهایی این پرونده هستند تا در زمستان ۱۴۰۴، بدون هیچ کم و کاستی به یونسکو ارسال شود.

بازدیدهای میدانی برای رفع نواقص

یکی از مراحل کلیدی در آماده‌سازی این پرونده، بازدیدهای میدانی و اطمینان از اصالت معماری مساجد منتخب است. به گفته ایزدی، برخی مداخلات نادرست در سال‌های گذشته، اصالت این بناها را خدشه‌دار کرده که باید قبل از ارسال پرونده، اصلاح شوند.

او به عنوان مثال گفت: «حیاط یکی از این مساجد در استانی که از آن نام نمی‌برم، مسقف و پوشانده شده بود. مواردی از این دست که به معماری اصیل مسجد لطمه می‌زند، از سوی یونسکو پذیرفته‌شده نیست.» وزارت میرا-ث فرهنگی در حال رصد و پیگیری دقیق برای رفع تمام این مشکلات است تا پرونده با بالاترین شانس موفقیت به یونسکو ارائه شود.

سهم پررنگ استان فارس و مساجد منتخب

علیرضا ایزدی در پاسخ به نگرانی‌ها در مورد حذف برخی مساجد استان فارس از این پرونده، این موضوع را به طور کامل رد کرد و گفت: «اصلا این موضوع صحت ندارد و هیچ مسجدی از پرونده حذف نشده است.» او تاکید کرد که استان فارس از نظر گستردگی جغرافیایی، بیشترین تعداد مساجد را در این پرونده دارد.

مساجد وکیل، نصیرالملک و جامع نی‌ریز به عنوان مساجد اصلی و مساجد عتیق، نو و جامع داراب به عنوان مساجد الحاقی از این استان در پرونده ثبت جهانی مساجد ایرانی برگزیده شده‌اند.

تحلیل نهایی نبض ساختمان:

پرونده ثبت جهانی مساجد ایرانی، فرصتی تاریخی برای معرفی یکی از درخشان‌ترین جنبه‌های معماری ایران به جهان است. این اقدام، فراتر از یک ثبت ساده، یک «اعتبار سنجی جهانی» برای میراث معماری ما و یک مسئولیت بزرگ برای حفاظت از آن است. موفقیت در این مسیر، نیازمند یک عزم ملی و همکاری میان تمام نهادهاست.

همانطور که در گزارش اشاره شده، چالش اصلی، رفع مداخلات نادرستی است که در طول سال‌ها به بهانه «بهسازی» به اصالت این بناها آسیب زده است. این پرونده باید به یک نقطه عطف در رویکرد ما به مرمت تبدیل شود؛ رویکردی که در آن، «حفاظت از اصالت» بر «توسعه‌های سلیقه‌ای» اولویت دارد. ثبت جهانی، پایان راه نیست، بلکه آغاز یک تعهد بلندمدت برای نگهداری از این گنجینه‌ها برای نسل‌های آینده است.