تهران، ایران – در حالی که بخش بزرگی از جامعه با بحران تأمین سرپناه دستوپنجه نرم میکند، رسول بخشی دستجردی، نماینده مجلس شورای اسلامی، ریشه اصلی این بنبست را در «روشهای غلط مدیریت زمین» و انحصار زمین دولتی جستوجو کرد. وی با انتقاد از تراکمفروشی و تبدیل تهران به جنگلی از ساختمانهای بلندمرتبه با کوچههای بنبست، تصریح کرد که ادعای «کمبود زمین» در پایتخت، فرار از واقعیت است.
به اعتقاد این نماینده، پهنههای وسیعی در اطراف تهران وجود دارد که در حبس دستگاههای دولتی و نهادهای مختلف قرار گرفتهاند؛ زمینهایی که میتوانند با آزادسازی و واگذاری مستقیم به مردم، بحران مسکن را از طریق الگوی ساخت «خانههای یک یا دو طبقه» مرتفع کنند.
تهران؛ شهری که زیر بار تراکم «خفه» شده است
بخشی دستجردی با مقایسه تطبیقی میان تهران و توکیو، بر یک واقعیت تلخ انگشت گذاشت: ژاپن با مساحتی بسیار کمتر از ایران، توانسته است فضایی بازتر و مدیریتشدهتر برای پایتخت خود ایجاد کند، در حالی که تهران با وجود اراضی وسیع پیرامونی، مدام به سمت تراکم بیشتر و عمودیسازی حرکت کرده است.
وی نتیجه این سیاست را ایجاد فشار روانی و کالبدی بر شهروندان دانست و تأکید کرد که اصرار بر مدل فعلی، تنها به سوداگران زمین و کسانی که از انحصار نفع میبرند، کمک کرده است. این نماینده مجلس خواستار پایان دادن به سیاست «حبس زمین» شد و معتقد است زمین به عنوان یک موهبت الهی باید در اختیار مردم قرار گیرد تا خودشان با مشارکت در تأمین زیرساختها، اقدام به ساخت مسکن متناسب با نیاز زندگی ایرانی کنند.
نقد بهانهتراشی برای زیرساخت؛ اول زمین را بدهید!
یکی از چالشهای همیشگی دولت در واگذاری زمین، نبود زیرساختهای لازم (آب، برق، گاز و راههای دسترسی) است. بخشی دستجردی این رویکرد را یک «بهانه دولتی» برای به تأخیر انداختن واگذاریها خواند. او استدلال کرد که موضوع اصلی، تملک زمین توسط مردم است و زیرساختها میتوانند به تدریج و با مشارکت دولت و خودِ مردم تکمیل شوند.
از نگاه وی، اولویتبندی اشتباه و تلاش برای انجام همزمان تمام مراحل، باعث شده است که حتی پروژههایی که دولت تلاش زیادی برای آنها انجام میدهد، به نتایج ملموس در سبد زندگی مردم منجر نشود. وی تأکید کرد که گام اول و ضروری برای نجات تهران از بحران فعلی، آزادسازی اراضی تحت اختیار وزارت راه و سایر ارگانها و شکستن انحصار چندینساله است.
تحلیل نهایی نبض ساختمان: انحصار زمین دولتی
اظهارات رسول بخشی دستجردی، بازتابدهنده دیدگاهی است که «زمین» را نه یک کالای تجاری، بلکه یک پیشنیاز حیاتی برای عدالت اجتماعی میبیند. از منظر تخصصی نبض ساختمان، چالش «حبس زمین» توسط نهادها، یکی از بزرگترین موانع اجرای قانون جهش تولید مسکن است. آمارهای غیررسمی نشان میدهند که اراضی مازاد دستگاهها در حریم شهرها میتواند بخش بزرگی از تقاضای مسکن را پوشش دهد، اما مقاومت سازمانی مانع الحاق این زمینها به محدوده شهری میشود.
حرکت به سمت مسکن کمتراکم (ویلایی) که مورد تأکید این نماینده است، علاوه بر کاهش هزینههای ساخت (حذف آسانسور، مشاعات پیچیده و اسکلتهای سنگین)، میتواند کیفیت زندگی را به سبک اصیل ایرانی بازگرداند. با این حال، نبض ساختمان بر این باور است که بدون اصلاح «نظام تأمین مالی زیرساختها»، صرفِ واگذاری زمین ممکن است به ایجاد سکونتگاههای فاقد خدمات منجر شود؛ بنابراین راهحل میانی، ترکیبی از «انحصارشکنی زمین» و «مدلهای نوین تأمین خدمات شهری» است.
نبض ساختمان؛ رصد تحولات، پیشبینی آینده.
منبع: Sakhteman Online: Housing Crisis is the Result of Land Management Methods
