تدوین ضوابط فنی مسکن کوچک‌متراژ کلید خورد 🏗️🏠

تهران، ایران – تابوی ساخت مسکن کوچک‌متراژ در ساختار سیاست‌گذاری ایران سرانجام شکسته شد. موضوعی که طی سال‌های اخیر از سوی نهادهایی نظیر اتحادیه تعاونی‌های عمرانی کشور به عنوان یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر مطرح می‌شد، اکنون با ورود رسمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به فاز تدوین ضوابط فنی و اجرایی رسیده است.

خشایار باقرپور، رئیس اتحادیه تعاونی‌های عمرانی، که از پیشگامان مطالبه این طرح بود، همواره بر این نکته تأکید داشته است که مسکن کوچک‌متراژ نه یک الگوی فراگیر برای خانواده‌ها، بلکه یک گزینه هدفمند برای گروه‌های خاص اجتماعی از جمله مجردها، شاغلان مهاجر و زوج‌های جوان در دوره گذار است. اکنون با تأیید غزال راهب، رئیس مرکز تحقیقات راه و مسکن، مبنی بر بررسی الگوهای فنی این واحدها، به نظر می‌رسد دولت به سمت پذیرش لایه‌های جدیدی از تقاضا در بازار مسکن حرکت کرده است.

از انکار تا پذیرش؛ نقش تعاونی‌های عمرانی در تغییر پارادایم مسکن

مسیر پذیرش واحدهای کوچک‌متراژ در ایران، از مخالفت‌های تند و تیز تا بررسی‌های کارشناسی، فراز و فرودهای بسیاری را پشت سر گذاشته است. اتحادیه تعاونی‌های عمرانی تحت هدایت باقرپور، با رویکردی واقع‌گرایانه نسبت به هزینه‌های سرسام‌آور ساخت و محدودیت‌های شدید زمین در کلان‌شهرها، بارها هشدار داده بود که نادیده گرفتن این نیاز واقعی تنها به گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی و زیرزمینی دامن می‌زند.

پافشاری این اتحادیه بر ضرورت «قانون‌مند شدن» این الگو به جای ممنوعیت مطلق، باعث شد تا موضوع از یک ایده حاشیه‌ای به سطح میزهای تصمیم‌گیری هدایت شود. این نهاد معتقد است که مسکن کوچک‌متراژ می‌تواند به عنوان یک پل ارتباطی، افراد را از مستاجری مطلق به سمت مالکیت پایدار در آینده هدایت کند، مشروط بر اینکه استانداردهای رفاهی و اجتماعی در طراحی آن‌ها فدای متراژ نشود.

ضوابط فنی و اجرای پایلوت؛ پاسخ مرکز تحقیقات به بحران زمین

مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی اکنون به عنوان بازوی علمی دولت، مأموریت یافته است تا استانداردهای فنی این نوع مسکن را تدوین کند. غزال راهب در این رابطه تأکید کرده است که مسکن کوچک‌متراژ نباید از سبد مصرفی جامعه حذف شود، چرا که برای بخشی از نیروهای کار و افراد در دوره‌های انتقالی زندگی، کارکردی حیاتی دارد.

این مرکز اعلام آمادگی کرده است که در صورت درخواست وزارت راه و شهرسازی، علاوه بر تدوین ضوابط، وارد فاز اجرای پایلوت (نمونه) این واحدها شود. این اقدام نشان‌دهنده تغییر نگاه از مدیریت «تک‌بعدی» مسکن به سمت «تنوع‌بخشی به سبد عرضه» است. تدوین الگوهای فنی به این معناست که برخلاف تصورات عمومی، مسکن کوچک‌متراژ به معنای کاهش کیفیت زندگی نیست، بلکه به معنای استفاده بهینه از فضا و امکانات مشترک با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین معماری است.

تحلیل نهایی نبض ساختمان:

ورود مرکز تحقیقات راه و مسکن به حوزه تدوین ضوابط مسکن کوچک‌متراژ، پیروزی نگاه «واقع‌گرایی اقتصادی» بر «آرمان‌گرایی کالبدی» است. برای دهه‌ها، اصرار بر الگوهای ثابت متراژ بدون توجه به تغییرات دموگرافیک و کاهش قدرت خرید، بخشی از جامعه را عملاً از بازار رسمی مسکن حذف کرده بود. از دیدگاه تخصصی نبض ساختمان، پیگیری‌های مستمر اتحادیه تعاونی‌های عمرانی و شخص خشایار باقرپور نشان داد که بخش خصوصی و تعاون، درک دقیق‌تری از نبض نیازهای کف بازار دارند.

مسکن کوچک‌متراژ اگر با ضوابط فنی درست و در پهنه‌های شهری متناسب ساخته شود، می‌تواند به عنوان سوپاپ اطمینانی برای جلوگیری از بحران‌های اجتماعی در کلان‌شهرها عمل کند. با این حال، نبض ساختمان هشدار می‌دهد که این الگو نباید به بهانه‌ای برای کاهش سرانه‌های زیستی تبدیل شود؛ بلکه هنر معماری معاصر باید در این فضاها تجلی یابد تا «حداقل متراژ» با «حداکثر کارایی» همراه گردد. این آغاز فصلی نوین در بازتعریف مفهوم «خانه» در ایران است.