مبانی، اصول طراحی و اقلیم؛ اصول اولیه طراحی محوطه

وقتی نام «طراحی محوطه» یا Landscape Design به میان می‌آید، بسیاری از افراد در ابتدا به باغ، چمن، درخت، مسیر سنگ‌فرش، آبنما یا مبلمان فضای باز فکر می‌کنند. این عناصر بدون شک بخش مهمی از محوطه هستند، اما طراحی حرفه‌ای محوطه بسیار فراتر از کنار هم قرار دادن چند عنصر زیباست. یک لنداسکیپ موفق باید بتواند میان زمین، ساختمان، انسان، گیاه، آب، نور، اقلیم، مسیرهای حرکتی، مصالح، دید و عملکرد ارتباطی منطقی ایجاد کند. به همین دلیل طراحی محوطه را باید یک فرآیند طراحی چندلایه دانست که از شناخت زمین شروع می‌شود و در نهایت به فضایی می‌رسد که هم زیبا، هم کاربردی، هم پایدار و هم قابل اجرا باشد.

ممکن است یک محوطه در اولین نگاه بسیار زیبا به نظر برسد اما در استفاده روزمره مشکلات زیادی ایجاد کند. برای مثال مسیر اصلی دسترسی می‌تواند بیش از حد طولانی باشد، گیاهان انتخاب‌شده ممکن است با اقلیم منطقه سازگار نباشند، سطح چمن نیاز به آبیاری بیش از حد داشته باشد، آب باران به درستی تخلیه نشود، نورپردازی برای رفت‌وآمد شبانه کافی نباشد یا درختان پس از چند سال دید ساختمان را کاملاً مسدود کنند. چنین محوطه‌ای از نظر ظاهری شاید جذاب باشد، اما از نظر طراحی حرفه‌ای یک پروژه موفق محسوب نمی‌شود.

از طرف دیگر، یک محوطه ساده اما خوب طراحی‌شده می‌تواند تجربه بسیار باکیفیت‌تری ایجاد کند. اگر مسیرها در جای درست قرار گرفته باشند، مقیاس فضا با ساختمان هماهنگ باشد، درختان و گیاهان متناسب با شرایط اقلیمی انتخاب شوند، نقاط نشستن در مکان مناسب قرار گیرند، آب‌های سطحی کنترل شوند و مصالح با معماری ساختمان هماهنگ باشند، حتی یک پروژه با بودجه متوسط نیز می‌تواند بسیار حرفه‌ای دیده شود.

بنابراین مهم‌ترین اصل در شروع طراحی لنداسکیپ این است که پیش از طراحی، سایت را بشناسیم. نباید بلافاصله سراغ انتخاب گیاه، رنگ سنگ یا شکل آبنما برویم. ابتدا باید بدانیم زمین چه ویژگی‌هایی دارد، ساختمان چگونه روی سایت قرار گرفته، نور خورشید از کجا می‌آید، باد چگونه حرکت می‌کند، آب باران به کجا می‌رود، مردم چگونه از فضا استفاده خواهند کرد و چه محدودیت‌هایی در پروژه وجود دارد.

در این مقاله از نبض ساختمان، طراحی محوطه را از صفر شروع می‌کنیم و مرحله‌به‌مرحله جلو می‌رویم؛ از تحلیل سایت و اقلیم گرفته تا سازماندهی فضاها، مسیرها، گیاهان، آب، نورپردازی، کف‌سازی، مبلمان، اصول ترکیب‌بندی و در نهایت تهیه یک طرح اجرایی قابل استفاده. هدف این است که بعد از مطالعه مقاله، بتوانید به یک زمین خام نگاه کنید و بدانید اولین قدم طراحی چیست، چه اطلاعاتی باید جمع کنید و چگونه ایده اولیه را به یک لنداسکیپ واقعی تبدیل کنید.

طراحی محوطه یا Landscape Design چیست؟

طراحی محوطه فرآیند برنامه‌ریزی و سازماندهی فضاهای باز یک پروژه با هدف ایجاد محیطی کاربردی، زیبا، ایمن، پایدار و متناسب با شرایط سایت است. فضای مورد طراحی می‌تواند حیاط یک خانه، باغ ویلا، محوطه یک مجتمع مسکونی، فضای باز یک ساختمان اداری، هتل، مدرسه، بیمارستان، رستوران، پارک، میدان شهری یا حتی یک پشت‌بام باشد.

در طراحی لنداسکیپ، طراح فقط با گیاه کار نمی‌کند. عناصر سخت مانند کف‌سازی، دیوار، پله، پرگولا، آبنما، مسیر، نیمکت و نورپردازی در کنار عناصر نرم مانند درخت، درختچه، گل و چمن قرار می‌گیرند.

به همین دلیل معمولاً محوطه را می‌توان به دو بخش مفهومی تقسیم کرد:

Hardscape یا عناصر سخت

و

Softscape یا عناصر نرم

این دو بخش باید در ارتباط با یکدیگر طراحی شوند.

Hardscape چیست؟

Hardscape به عناصر غیرزنده و ساخته‌شده محوطه گفته می‌شود.

برای مثال:

• مسیر پیاده
• کف‌سازی
• دیوار
• پله
• رمپ
• سکو
• پرگولا
• آبنما
• آتشدان
• نشیمن
• فلاورباکس
• نرده
• سازه‌های سایه‌بان

Hardscape معمولاً استخوان‌بندی محوطه را تشکیل می‌دهد.

Softscape چیست؟

Softscape به عناصر زنده و گیاهی فضای باز گفته می‌شود.

مانند:

• درخت
• درختچه
• گل
• پوشش زمین
• چمن
• گیاهان رونده
• گیاهان فصلی
• گیاهان زینتی

Softscape باعث تغییرپذیری، تنوع زیستی، سایه، رنگ و کیفیت محیطی می‌شود.

تفاوت Hardscape و Softscape

چرا تحلیل سایت اولین مرحله طراحی محوطه است؟

یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات افراد مبتدی این است که طراحی را از فرم شروع می‌کنند.

برای مثال ابتدا یک مسیر منحنی می‌کشند، بعد یک آبنما وسط آن می‌گذارند و سپس شروع به پر کردن اطراف با درخت و گل می‌کنند.

در طراحی حرفه‌ای، روند تقریباً برعکس است.

ابتدا باید بفهمیم:

این زمین چه می‌خواهد؟

سایت به ما اطلاعات مهمی درباره:

• نور
• شیب
• آب
• باد
• خاک
• دید
• دسترسی
• حریم
• ساختمان
• همجواری‌ها
• اقلیم

می‌دهد.

بعد فرم طراحی بر اساس این اطلاعات شکل می‌گیرد.

تحلیل سایت چیست؟

تحلیل سایت یا Site Analysis مجموعه‌ای از بررسی‌هاست که برای شناخت شرایط فیزیکی، محیطی، عملکردی و بصری زمین انجام می‌شود.

در تحلیل سایت باید اطلاعاتی مانند موارد زیر بررسی شوند:

• ابعاد و حدود زمین
• جهت شمال
• ساختمان موجود
• ورودی‌ها
• مسیرهای دسترسی
• شیب زمین
• ترازها
• نور خورشید
• باد
• دید مطلوب
• دید نامطلوب
• ساختمان‌های مجاور
• درختان موجود
• پوشش گیاهی
• وضعیت آب
• خاک
• تأسیسات
• نقاط پر سر و صدا
• حریم خصوصی
• نیازهای کاربران

این اطلاعات بعداً به تصمیم‌های طراحی تبدیل می‌شوند.

اولین نقشه‌ای که باید برای طراحی محوطه داشته باشیم چیست؟

قبل از هر چیز به یک پلان پایه یا Base Plan نیاز داریم.

پلان پایه باید تا حد امکان اطلاعات واقعی سایت را نشان دهد.

این پلان می‌تواند شامل:

• مرز زمین
• ساختمان
• دیوارها
• ورودی
• مسیرهای موجود
• ترازها
• درختان موجود
• تأسیسات مهم
• سازه‌های موجود

باشد.

اگر پلان پایه دقیق نباشد، طراحی‌های بعدی نیز ممکن است مشکل پیدا کنند.

جهت شمال چرا در طراحی محوطه مهم است؟

جهت شمال یکی از اولین اطلاعاتی است که باید روی پلان مشخص شود.

بدون شناخت جهت، تحلیل تابش خورشید و سایه بسیار دشوار می‌شود.

جهت خورشید روی موارد زیر اثر می‌گذارد:

• محل نشیمن
• انتخاب گیاه
• محل درخت سایه‌انداز
• جهت‌گیری فضای بازی
• جانمایی استخر
• تراس
• پرگولا
• فضاهای آفتاب‌گیر و سایه‌دار

بنابراین فلش شمال یکی از ساده‌ترین اما مهم‌ترین عناصر در پلان تحلیل سایت است.

تحلیل خورشید در طراحی لنداسکیپ

خورشید فقط منبع نور نیست؛ یکی از عوامل اصلی شکل‌دهنده طراحی محوطه است.

باید مشخص شود:

• کدام بخش سایت صبح آفتاب می‌گیرد؟
• کدام قسمت ظهر در معرض تابش شدید است؟
• کدام قسمت عصر سایه می‌شود؟
• در تابستان تابش چگونه است؟
• در زمستان وضعیت چطور تغییر می‌کند؟

این اطلاعات برای انتخاب موقعیت درختان و فضاهای نشستن بسیار مهم هستند.

سایه در طراحی محوطه

سایه یکی از ارزشمندترین امکانات یک فضای باز است، به‌خصوص در اقلیم‌های گرم.

یک درخت بزرگ می‌تواند:

• دمای سطح را کاهش دهد.
• فضای نشستن ایجاد کند.
• تابش مستقیم را کنترل کند.
• کیفیت بصری را افزایش دهد.
• حریم ایجاد کند.

اما محل کاشت درخت نباید فقط بر اساس زیبایی انتخاب شود. رشد آینده، سایه روی ساختمان، ریشه، فاصله از تأسیسات و مسیر تردد نیز باید در نظر گرفته شود.

جهت باد در طراحی محوطه

باد می‌تواند بر آسایش فضای باز تأثیر زیادی داشته باشد.

باد خیلی شدید ممکن است یک فضای نشستن را غیرقابل استفاده کند، در حالی که جریان هوای ملایم در اقلیم گرم می‌تواند آسایش حرارتی را افزایش دهد.

گیاهان، دیوارها، پرگولا و حتی ساختمان می‌توانند برای کنترل جریان باد به کار گرفته شوند.

بنابراین بهتر است به جای اینکه همیشه باد را دشمن بدانیم، بررسی کنیم:

چگونه می‌توانیم جریان باد را کنترل کنیم؟

اقلیم در طراحی محوطه چه نقشی دارد؟

اقلیم یکی از مهم‌ترین پایه‌های طراحی لنداسکیپ است.

محوطه‌ای که برای یک منطقه سردسیر طراحی می‌شود، نمی‌تواند عیناً در یک منطقه گرم و خشک اجرا شود.

عواملی مانند:

• دمای متوسط
• بارندگی
• رطوبت
• تابش
• باد
• یخبندان
• تبخیر
• طول فصل رشد

بر انتخاب گیاه و ساختار محوطه اثر می‌گذارند.

طراحی محوطه در اقلیم گرم و خشک

در اقلیم گرم و خشک، کنترل تابش و مصرف آب اهمیت زیادی دارد.

برخی راهکارهای طراحی می‌توانند شامل:

• ایجاد سایه
• استفاده از گیاهان مقاوم به خشکی
• کاهش سطح چمن
• استفاده از سطوح نفوذپذیر
• ایجاد فضاهای نیمه‌سایه
• استفاده هوشمندانه از آب
• انتخاب رنگ و متریال مناسب

باشند.

در چنین مناطقی، طراحی یک محوطه کاملاً چمن‌کاری‌شده ممکن است مصرف آب بالایی ایجاد کند.

طراحی محوطه در اقلیم گرم و مرطوب

در مناطق گرم و مرطوب، تهویه و جریان هوا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

محوطه باید تا حد امکان امکان حرکت هوا را حفظ کند.

تراکم بیش از حد درختان و دیوارهای بسته ممکن است در برخی شرایط باعث کاهش جریان هوا شوند.

در این اقلیم، انتخاب گیاه باید بر اساس تحمل رطوبت و شرایط خاک انجام شود.

طراحی محوطه در اقلیم سرد

در اقلیم سرد، مقاومت گیاهان در برابر یخ‌زدگی و طول فصل رشد اهمیت دارد.

همچنین باید به:

• زهکشی
• یخ‌زدگی آب
• لغزندگی مسیرها
• انتخاب مصالح مقاوم
• محل آفتاب‌گیری
• محافظت برخی گیاهان

توجه شود.

طراحی محوطه در اقلیم مرطوب

در مناطق مرطوب، مدیریت آب اهمیت ویژه‌ای دارد.

اگر آب سطحی به درستی تخلیه نشود، ممکن است:

• ریشه گیاهان آسیب ببیند.
• کف‌سازی خراب شود.
• مسیرها لغزنده شوند.
• آب در سایت جمع شود.

بنابراین شیب‌بندی و زهکشی باید از مراحل اولیه طراحی بررسی شوند.

پیشنهاد جدول تحلیل اقلیم

ایده طراحی در لنداسکیپ از کجا شروع می‌شود؟

بعد از تحلیل سایت، مرحله بعد تعیین نیازهای عملکردی است.

قبل از اینکه طرح بکشیم، باید بدانیم کاربران چه چیزی می‌خواهند.

برای یک خانه ویلایی ممکن است فضاهای زیر مورد نیاز باشند:

• ورودی
• پارکینگ
• مسیر پیاده
• نشیمن
• فضای بازی
• استخر
• باغچه
• فضای سبز
• محل باربیکیو
• فضای خدماتی

اما در یک مجتمع مسکونی نیازها می‌تواند متفاوت باشد.

پس طراحی از سؤال زیر شروع می‌شود:

«چه کسی قرار است از این محوطه استفاده کند و چگونه؟»

برنامه فیزیکی محوطه چیست؟

برنامه فیزیکی فهرستی از فضاها و فعالیت‌هایی است که قرار است در محوطه قرار بگیرند.

برای مثال:

برنامه فیزیکی، طراحی را از حالت سلیقه‌ای خارج می‌کند.

زون‌بندی محوطه چیست؟

زون‌بندی یا Zoning یعنی تقسیم زمین به نواحی عملکردی مختلف.

مثلاً یک محوطه ویلایی می‌تواند به این قسمت‌ها تقسیم شود:

زون ورودی

زون پارکینگ

زون خصوصی

زون عمومی

زون تفریحی

زون خدماتی

هدف این است که فضاها بر اساس ارتباطشان با یکدیگر قرار بگیرند.

چرا زون‌بندی مهم است؟

فرض کنید فضای بازی کودکان درست کنار محل ورود و خروج خودرو قرار گرفته باشد.

از نظر زیبایی شاید مشکلی نداشته باشد، اما از نظر ایمنی مناسب نیست.

یا فرض کنید محل نشستن خانوادگی در کنار تأسیسات مکانیکی یا فضای خدماتی قرار گرفته باشد.

زون‌بندی به طراح کمک می‌کند قبل از ورود به جزئیات، ساختار کلی سایت را درست کند.

ورودی در طراحی محوطه

ورودی اولین نقطه‌ای است که مخاطب از طریق آن با پروژه ارتباط برقرار می‌کند.

ورودی باید:

• خوانا باشد.
• مسیر مشخصی داشته باشد.
• با معماری ساختمان هماهنگ باشد.
• ایمن باشد.
• در صورت نیاز دارای فضای توقف کوتاه باشد.

ورودی می‌تواند با عناصری مانند:

• دروازه
• دیوار
• پوشش گیاهی
• نورپردازی
• آبنما
• تغییر کف‌سازی

تقویت شود.

طراحی مسیرهای حرکتی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های طراحی لنداسکیپ، طراحی مسیرهاست.

در محوطه معمولاً دو نوع حرکت اصلی وجود دارد:

حرکت سواره

و

حرکت پیاده

در پروژه‌های بزرگ‌تر ممکن است مسیرهای خدماتی و اضطراری نیز مطرح باشند.

مسیر سواره چگونه طراحی می‌شود؟

مسیر سواره باید با توجه به:

• نوع خودرو
• عرض مسیر
• شعاع گردش
• محل پارک
• ورودی ساختمان
• مسیر خروج
• دسترسی آتش‌نشانی
• شیب

بررسی شود.

ابعاد دقیق مسیر باید با ضوابط و استاندارد پروژه تطبیق داده شود.

مسیر پیاده چیست؟

مسیر پیاده فقط یک خط بین دو نقطه نیست.

مسیر باید:

• خوانا
• ایمن
• راحت
• دارای شیب مناسب
• دارای نور مناسب
• متناسب با کاربری

باشد.

در فضاهای عمومی، دسترسی افراد کم‌توان نیز باید از ابتدا در طراحی مورد توجه قرار گیرد.

مسیر مستقیم یا منحنی؟

هیچ‌کدام همیشه بهتر نیست.

مسیر مستقیم معمولاً:

• سریع‌تر
• خواناتر
• رسمی‌تر

است.

مسیر منحنی می‌تواند:

• تجربه حرکتی بیشتری ایجاد کند.
• فضا را کشف‌پذیرتر کند.
• حس طبیعی‌تری ایجاد کند.

اما مسیر منحنی بی‌دلیل می‌تواند فضای زیادی مصرف کند.

پس فرم مسیر باید از منطق سایت و تجربه موردنظر بیاید، نه صرفاً از علاقه طراح به خطوط منحنی.

کف‌سازی در طراحی محوطه

کف‌سازی یکی از عناصر اصلی Hardscape است.

انتخاب کف‌پوش باید بر اساس:

• میزان تردد
• شرایط آب‌وهوایی
• لغزندگی
• نگهداری
• رنگ
• بافت
• زهکشی
• بودجه
• هماهنگی با ساختمان

انجام شود.

متریال‌های رایج می‌توانند شامل:

• سنگ
• بتن
• آجر
• سرامیک مناسب فضای باز
• چوب فضای باز
• مصالح نفوذپذیر

باشند.

سطوح نفوذپذیر چیستند؟

سطوح نفوذپذیر به سطوحی گفته می‌شود که اجازه می‌دهند بخشی از آب باران به درون زمین نفوذ کند.

این نوع سطوح می‌توانند در برخی پروژه‌ها به:

• کاهش رواناب
• تغذیه آب زیرزمینی
• کاهش تجمع آب
• مدیریت بهتر بارندگی

کمک کنند.

نوع سیستم و قابلیت نفوذ آن باید متناسب با شرایط خاک و پروژه بررسی شود.

زهکشی در طراحی محوطه

یکی از بخش‌هایی که افراد غیرمتخصص ممکن است نادیده بگیرند، مدیریت آب است.

یک محوطه زیبا اگر بعد از بارندگی به آب‌گرفتگی دچار شود، پروژه موفقی نیست.

طراحی باید مشخص کند:

آب از کجا می‌آید؟

به کجا می‌رود؟

در چه نقاطی جمع می‌شود؟

چگونه کنترل می‌شود؟

شیب‌بندی محوطه

شیب‌بندی باعث هدایت آب به سمت نقاط موردنظر می‌شود.

در طراحی محوطه باید:

• ترازها
• شیب مسیرها
• آبروها
• کف‌شورها
• کانال‌های جمع‌آوری
• نقاط پایین زمین

بررسی شوند.

در پروژه‌های حرفه‌ای، تحلیل آب سطحی باید همزمان با طراحی اولیه انجام شود، نه اینکه بعد از تکمیل پلان به آن اضافه شود.

انتخاب گیاه در طراحی لنداسکیپ

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های طراحی محوطه انتخاب گیاهان است، اما این کار نباید صرفاً بر اساس زیبایی انجام شود.

برای هر گیاه باید مواردی مانند:

• نیاز آبی
• نور
• خاک
• دما
• رشد نهایی
• سرعت رشد
• ریشه
• هرس
• مقاومت در برابر آفات

بررسی شود.

گیاه بومی یا غیربومی؟

در بسیاری از پروژه‌ها، استفاده از گونه‌های سازگار با شرایط محلی می‌تواند مزایایی داشته باشد.

گیاهان بومی یا سازگار معمولاً بهتر با:

• اقلیم
• خاک
• منابع آب
• شرایط محیطی

هماهنگ هستند.

اما انتخاب گیاه باید بر اساس شرایط واقعی سایت و هدف طراحی صورت گیرد و «بومی» بودن به تنهایی تضمین‌کننده مناسب بودن برای همه نقاط پروژه نیست.

لایه‌بندی گیاهان

یکی از اصول مهم طراحی فضای سبز، استفاده از لایه‌های مختلف گیاهی است.

مثلاً:

درختان بلند

↓

درختچه‌ها

↓

گیاهان متوسط

↓

پوشش زمین

این ساختار باعث ایجاد عمق بصری و تنوع می‌شود.

چرا نباید تمام گیاهان هم‌اندازه باشند؟

اگر تمام گیاهان در یک ارتفاع قرار بگیرند، منظر ممکن است تخت و یکنواخت شود.

درخت بلند، درختچه متوسط و پوشش کوتاه می‌توانند یک سلسله‌مراتب طبیعی ایجاد کنند.

این موضوع علاوه بر زیبایی، می‌تواند برای:

• ایجاد حریم
• کنترل باد
• سایه
• پوشاندن دید نامطلوب

نیز استفاده شود.

انتخاب درخت برای محوطه

درخت تصمیم مهمی در طراحی محوطه است؛ زیرا برخلاف گل یا گیاه کوچک، پس از رشد تبدیل به عنصری بزرگ و دائمی می‌شود.

قبل از کاشت باید بدانیم:

• ارتفاع نهایی چقدر است؟
• تاج درخت چقدر گسترش دارد؟
• ریشه‌ها چگونه رشد می‌کنند؟
• به چه میزان آب نیاز دارد؟
• نسبت به باد مقاوم است؟
• در چه فصلی برگ می‌ریزد؟
• آیا با تأسیسات تداخل پیدا می‌کند؟
• آیا دید پنجره‌ها را مسدود می‌کند؟

ایجاد حریم خصوصی با گیاه

گیاهان می‌توانند به عنوان یک لایه طبیعی برای کنترل دید استفاده شوند.

برای مثال:

• ردیف درختچه
• پرچین
• درختان ستونی
• گیاهان رونده

می‌توانند بین فضای خصوصی و همسایه مرز بصری ایجاد کنند.

در اینجا باید به ارتفاع نهایی گیاه و سرعت رشد آن توجه کرد.

طراحی چمن؛ آیا هر محوطه‌ای به چمن نیاز دارد؟

خیر.

چمن می‌تواند سطح سبز بسیار جذابی ایجاد کند، اما نگهداری و مصرف آب آن بسته به گونه و اقلیم می‌تواند قابل توجه باشد.

در مناطقی که آب محدود است، می‌توان از:

• پوشش‌های کم‌آب
• گیاهان مقاوم به خشکی
• سنگریزه تزئینی
• گیاهان بومی یا سازگار

در بخش‌هایی از سایت استفاده کرد.

آب در طراحی محوطه

آب یکی از عناصر جذاب Landscape است.

آب می‌تواند به شکل:

• استخر
• آبنما
• جوی
• حوض
• آبگیر
• ریزش آب

در پروژه ظاهر شود.

اما آب علاوه بر زیبایی، نیاز به:

• نگهداری
• تصفیه
• پمپاژ
• آب‌بندی
• ایمنی

دارد.

آیا آبنما باید در مرکز محوطه باشد؟

نه لزوماً.

قرار دادن یک آبنما در مرکز فقط به دلیل اینکه «زیبا است» ممکن است ساختار فضا را خراب کند.

آبنما بهتر است در نقطه‌ای قرار گیرد که:

• دیده شود.
• با حرکت افراد تداخل نداشته باشد.
• نگهداری آن ساده باشد.
• سیستم تأسیسات مناسب داشته باشد.
• با نقطه کانونی پروژه هماهنگ باشد.

نقطه کانونی یا Focal Point چیست؟

Focal Point عنصری است که توجه بصری را به خود جلب می‌کند.

می‌تواند:

• یک درخت خاص
• مجسمه
• آبنما
• آتشدان
• ساختمان
• اثر هنری
• منظره
• یک فضای نشستن

باشد.

وجود نقطه کانونی به سازماندهی دید کمک می‌کند.

اما قرار دادن چند نقطه کانونی قدرتمند در کنار هم می‌تواند باعث رقابت بصری شود.

محور دید در طراحی محوطه

طراح باید مشخص کند که کاربر هنگام ورود یا حرکت در سایت چه چیزی را می‌بیند.

ممکن است بخواهیم:

• ساختمان را در انتهای محور نشان دهیم.
• یک درخت را قاب کنیم.
• منظره کوه را حفظ کنیم.
• یک عنصر نامناسب را پنهان کنیم.

این موضوع به مفهوم View Corridor مرتبط است.

دید مطلوب و دید نامطلوب

در تحلیل سایت بهتر است دو نوع دید مشخص شود.

دید مطلوب

مثل:

• کوه
• باغ
• دریا
• ساختمان زیبا
• فضای سبز

دید نامطلوب

مثل:

• دیوار همسایه
• تأسیسات
• پارکینگ
• تأسیسات شهری
• ساختمان نامناسب

بعد از شناسایی این دیدها، طراحی می‌تواند برای:

تقویت دید مطلوب

و

پنهان کردن دید نامطلوب

اقدام کند.

مبلمان شهری و فضای باز

مبلمان باید بر اساس کاربری انتخاب و جانمایی شود.

مواردی مانند:

• نیمکت
• میز
• صندلی
• سطل زباله
• چراغ
• دوچرخه‌پارک
• سایه‌بان

باید بخشی از طراحی باشند، نه عناصر اضافه‌شده در انتهای پروژه.

نورپردازی محوطه

محوطه باید در شب نیز قابل استفاده و خوانا باشد.

نورپردازی می‌تواند برای اهداف مختلف استفاده شود:

نور عملکردی

برای مسیر و پله.

نور ایمنی

برای جلوگیری از نقاط تاریک و خطرناک.

نور تأکیدی

برای درخت، مجسمه یا عنصر معماری.

نور محیطی

برای ایجاد حال‌وهوای فضا.

اصول نورپردازی حرفه‌ای محوطه

نور نباید فقط «زیاد» باشد؛ باید درست باشد.

شدت زیاد نور می‌تواند خیرگی ایجاد کند.

بهتر است نور:

• مسیرها را خوانا کند.
• نقاط خطرناک را روشن کند.
• عناصر خاص را برجسته کند.
• درختان را بیش از حد از حالت طبیعی خارج نکند.

در پروژه‌های مسکونی، کنترل خیرگی و آسایش بصری اهمیت ویژه دارد.

طراحی فضاهای نشستن

یکی از مهم‌ترین سؤال‌ها در طراحی محوطه این است:

کجا بنشینیم؟

فضای نشستن باید بر اساس:

• سایه
• دید
• باد
• حریم
• نزدیکی به امکانات
• فاصله از مسیر عبور

انتخاب شود.

نیمکتی که زیر تابش شدید ظهر قرار دارد، احتمالاً در عمل کمتر استفاده می‌شود.

طراحی محوطه برای کودکان

اگر فضای بازی کودکان وجود دارد، ایمنی باید در اولویت باشد.

موضوعاتی مانند:

• فاصله از خودرو
• سطح ایمن
• دید والدین
• مسیر دسترسی
• سایه
• تجهیزات
• آب
• گیاهان نامناسب

باید بررسی شوند.

دسترسی برای افراد کم‌توان

یک محوطه حرفه‌ای باید تا حد امکان برای طیف گسترده‌ای از کاربران قابل استفاده باشد.

در طراحی مسیرها باید مواردی مانند:

• شیب
• عرض
• سطح
• دسترسی
• محل توقف
• پله
• رمپ

مطابق ضوابط پروژه و الزامات دسترس‌پذیری بررسی شوند.

اصول زیبایی‌شناسی در طراحی لنداسکیپ

طراحی محوطه فقط عملکرد نیست.

عناصر باید از نظر بصری نیز سازماندهی شوند.

اصول مهم عبارت‌اند از:

• تعادل
• ریتم
• تناسب
• مقیاس
• وحدت
• تضاد
• تکرار
• سلسله‌مراتب
• نقطه کانونی

تعادل در طراحی محوطه

تعادل یعنی توزیع مناسب وزن بصری عناصر.

تعادل می‌تواند:

محورمند و متقارن

یا:

نامتقارن اما متعادل

باشد.

برای مثال یک درخت بزرگ در یک طرف فضا می‌تواند با چند عنصر کوچک‌تر در سمت دیگر متعادل شود.

ریتم و تکرار

تکرار یک عنصر می‌تواند حس نظم ایجاد کند.

برای مثال:

• تکرار درختان
• چراغ‌ها
• خطوط کف‌سازی
• ستون‌ها
• گلدان‌ها

می‌تواند ریتم ایجاد کند.

اما تکرار بیش از حد ممکن است فضا را یکنواخت کند.

تناسب و مقیاس

مقیاس یکی از مهم‌ترین اصول طراحی است.

یک درخت بسیار بزرگ در کنار حیاط کوچک ممکن است از نظر تناسب نامناسب باشد.

همچنین یک نیمکت بسیار کوچک در یک پلازای بزرگ احساس گم‌شدن ایجاد می‌کند.

بنابراین اندازه عناصر باید با:

• انسان
• ساختمان
• زمین
• فضا

هماهنگ باشد.

سبک‌های اصلی طراحی محوطه

سبک طراحی باید با معماری ساختمان و شخصیت پروژه هماهنگ باشد.

لنداسکیپ مدرن

ویژگی‌ها:

• خطوط ساده
• هندسه مشخص
• گیاهان کنترل‌شده
• مصالح مدرن
• ترکیب بتن، سنگ، چوب و فلز

لنداسکیپ طبیعی

در این سبک، تلاش می‌شود ساختار طبیعی‌تر باشد.

• مسیرهای نرم‌تر
• تنوع گیاهی
• فرم‌های طبیعی
• استفاده از مصالح طبیعی

لنداسکیپ مینیمال

تعداد عناصر کمتر است اما هر عنصر نقش مشخصی دارد.

سبک کلاسیک

می‌تواند شامل:

• محور
• تقارن
• فرم‌های هندسی
• آبنما
• پرچین
• مجسمه

باشد.

آیا معماری ساختمان باید با محوطه یکسان باشد؟

لزومی ندارد کاملاً یکسان باشند، اما باید گفت‌وگو داشته باشند.

اگر ساختمان مینیمال و بسیار هندسی باشد، محوطه کاملاً روستایی ممکن است تضاد زیادی ایجاد کند؛ مگر اینکه این تضاد آگاهانه طراحی شده باشد.

بهتر است حداقل برخی عناصر مشترک وجود داشته باشند:

• رنگ
• متریال
• فرم
• خط
• هندسه
• گیاه

رنگ در طراحی محوطه

رنگ در Landscape تنها به گل‌ها محدود نمی‌شود.

عناصر زیر نیز رنگ ایجاد می‌کنند:

• برگ
• گل
• سنگ
• چوب
• بتن
• فلز
• آب
• نور

در طراحی چهارفصل، بهتر است به تغییر رنگ گیاهان در زمان‌های مختلف سال نیز توجه شود.

طراحی چهار فصل چیست؟

یک محوطه حرفه‌ای نباید فقط در یک فصل زیبا باشد.

باید بررسی شود:

بهار: شکوفه‌ها و رشد تازه

تابستان: سایه و پوشش سبز

پاییز: رنگ برگ‌ها

زمستان: فرم شاخه‌ها و ساختار گیاهان

این رویکرد باعث می‌شود محوطه در تمام سال کیفیت خود را حفظ کند.

مدیریت آب در طراحی لنداسکیپ

آب یکی از مهم‌ترین منابع پروژه است.

سیستم آبیاری باید بر اساس:

• نوع گیاه
• اقلیم
• خاک
• سطح کاشت
• فصل
• تبخیر

طراحی شود.

آبیاری قطره‌ای می‌تواند در برخی پروژه‌ها برای کاهش مصرف آب مفید باشد، ولی انتخاب سیستم نهایی باید با نیاز واقعی گیاه و طراحی تأسیسات هماهنگ باشد.

طراحی محوطه پایدار چیست؟

Landscape پایدار تلاش می‌کند مصرف منابع را کاهش دهد و ارتباط بیشتری با شرایط طبیعی سایت داشته باشد.

راهکارهای آن می‌تواند شامل:

• انتخاب گیاه سازگار
• کاهش مصرف آب
• مدیریت آب باران
• حفظ درختان موجود
• استفاده از مصالح مناسب
• کاهش سطوح کاملاً سخت
• افزایش تنوع زیستی
• استفاده هوشمندانه از سایه

باشد.

حفظ درختان موجود

اگر در سایت درختان سالم و ارزشمند وجود داشته باشند، اولین سؤال نباید این باشد که «کدام‌یک را حذف کنیم؟»

بلکه باید پرسید:

آیا می‌توان طراحی را با حفظ آنها انجام داد؟

درختان بالغ می‌توانند ارزش اکولوژیک و بصری بالایی داشته باشند و حذف آنها ممکن است سال‌ها زمان برای جایگزینی نیاز داشته باشد.

طراحی محوطه از صفر تا پلان اولیه

حالا می‌توانیم فرآیند را به شکل عملی جمع‌بندی کنیم.

مرحله اول: جمع‌آوری اطلاعات

پلان، ابعاد، ترازها، اقلیم، ساختمان و نیازهای کاربر را جمع کنید.

مرحله دوم: تحلیل سایت

نور، باد، آب، دید، دسترسی و محدودیت‌ها را روی پلان مشخص کنید.

مرحله سوم: برنامه فیزیکی

فضاهای موردنیاز را فهرست کنید.

مرحله چهارم: زون‌بندی

فضاهای عمومی، خصوصی، خدماتی و تفریحی را مشخص کنید.

مرحله پنجم: دیاگرام حرکتی

مسیر خودرو، پیاده و خدمات را مشخص کنید.

مرحله ششم: فرم کلی

هندسه اصلی فضای سبز و Hardscape را شکل دهید.

مرحله هفتم: کاشت

درخت، درختچه، پوشش زمین و فضاهای سبز را جانمایی کنید.

مرحله هشتم: متریال

کف، دیوار، چوب، سنگ و سایر مصالح را انتخاب کنید.

مرحله نهم: نورپردازی

نور عملکردی و تأکیدی را طراحی کنید.

مرحله دهم: جزئیات اجرایی

شیب، زهکشی، آبیاری، زیرسازی و دیتیل‌ها را توسعه دهید.

جدول مراحل طراحی حرفه‌ای محوطه

کانسپت لنداسکیپ چیست؟

کانسپت ایده اصلی و منطق طراحی است.

مثلاً یک پروژه می‌تواند بر اساس مفهوم:

«حیاط مرکزی برای تعامل خانواده»

یا:

«باغ خشک و کم‌آب»

یا:

«ادامه خطوط معماری در فضای باز»

طراحی شود.

کانسپت نباید فقط یک جمله زیبا باشد؛ باید بتواند در پلان، متریال، گیاه، مسیر و فرم دیده شود.

چگونه کانسپت را به پلان تبدیل کنیم؟

اگر کانسپت شما «حیاط مرکزی» است، باید در پلان مشخص شود:

• مرکز کجاست؟
• مسیرها چگونه به مرکز می‌رسند؟
• دید به مرکز چگونه ایجاد می‌شود؟
• فضای نشستن کجاست؟
• گیاهان چگونه مرکز را تقویت می‌کنند؟

اگر پاسخ این سؤال‌ها در پلان وجود نداشته باشد، کانسپت فقط یک شعار است.

نرم‌افزارهای طراحی محوطه

برای طراحی لنداسکیپ می‌توان از ابزارهای مختلف استفاده کرد.

AutoCAD

برای پلان دقیق و نقشه‌های اجرایی.

SketchUp

برای مدل‌سازی سه‌بعدی سریع.

Revit

برای پروژه‌هایی که نیاز به BIM و هماهنگی با معماری و ساختمان دارند.

Lumion / Enscape / Twinmotion

برای ارائه سه‌بعدی و شبیه‌سازی.

Photoshop / Illustrator

برای دیاگرام، شیت و ارائه.

نرم‌افزارهای تحلیل سایت

بسته به سطح پروژه می‌توان از ابزارهای تحلیل خورشید، اقلیم، توپوگرافی و داده‌های مکانی نیز استفاده کرد.

اما مانند بسیاری از حوزه‌های معماری، نرم‌افزار جایگزین تفکر طراحی نمی‌شود.

آیا برای طراحی محوطه باید معماری بلد باشیم؟

دانستن اصول معماری بسیار مفید است؛ زیرا Landscape با ساختمان ارتباط مستقیم دارد.

اما طراحی محوطه علاوه بر معماری، نیازمند شناخت:

• گیاه
• اقلیم
• خاک
• آب
• زهکشی
• مصالح
• سازه‌های سبک
• نور
• رفتار انسان

است.

در پروژه‌های بزرگ، همکاری میان تخصص‌های مختلف می‌تواند کیفیت پروژه را افزایش دهد.

اشتباهات رایج در طراحی محوطه

شروع طراحی از گیاه

اول باید ساختار فضا و نیازها مشخص شوند.

استفاده افراطی از چمن

چمن همیشه بهترین گزینه برای فضای سبز نیست.

نادیده گرفتن اقلیم

گیاه نامناسب می‌تواند هزینه نگهداری زیادی ایجاد کند.

نبود برنامه برای آب

آب‌گرفتگی یکی از رایج‌ترین مشکلات اجرای محوطه است.

طراحی بدون توجه به رشد گیاه

گیاه کوچک امروز ممکن است در آینده بسیار بزرگ شود.

مسیرهای بیش از حد پیچیده

مسیر باید منطقی باشد.

نادیده گرفتن شب

محوطه باید در ساعات تاریکی نیز قابل استفاده و ایمن باشد.

عدم هماهنگی با ساختمان

محوطه و معماری باید با یکدیگر ارتباط داشته باشند.

توجه بیش از حد به رندر

رندر زیبا تضمین‌کننده اجرای خوب نیست.

نادیده گرفتن نگهداری

هزینه و زمان نگهداری باید از ابتدا در طراحی دیده شود.

طراحی برای نگهداری؛ بخش مهمی که فراموش می‌شود

یک لنداسکیپ حرفه‌ای فقط در روز تحویل زیبا نیست؛ باید پنج، ده و حتی بیست سال بعد نیز قابل مدیریت باشد.

برای هر عنصر باید بپرسیم:

• چقدر هرس می‌خواهد؟
• چقدر آب مصرف می‌کند؟
• چه زمانی باید جایگزین شود؟
• چگونه تمیز می‌شود؟
• آیا دسترسی برای تعمیر وجود دارد؟
• آیا چراغ‌ها قابل تعویض هستند؟
• آیا سیستم آبیاری قابل تعمیر است؟

این نگاه، طراحی را از «تصویر زیبا» به «سیستم قابل بهره‌برداری» تبدیل می‌کند.

هزینه طراحی و اجرای محوطه چگونه کنترل شود؟

برای کنترل هزینه، ابتدا باید اهمیت عناصر را مشخص کرد.

مثلاً:

ضروری:

• مسیر
• زهکشی
• دسترسی
• فضای اصلی سبز

مهم:

• نورپردازی
• نشیمن
• سایه‌بان

اختیاری:

• آبنمای پیچیده
• مجسمه
• سازه‌های خاص

اگر بودجه محدود باشد، می‌توان عناصر لوکس را کاهش داد اما عملکرد پایه را حفظ کرد.

جدول اولویت‌بندی عناصر محوطه

طراحی محوطه برای پروژه‌های کوچک

در زمین‌های کوچک، هر مترمربع اهمیت دارد.

بهتر است:

• فضاها چندمنظوره باشند.
• گیاهان با مقیاس مناسب انتخاب شوند.
• تعداد مصالح محدود باشد.
• دیدها کنترل شوند.
• مبلمان تاشو یا چندمنظوره در نظر گرفته شود.
• مسیرها حداقل فضای موردنیاز را اشغال کنند.

یک حیاط ۵۰ متری نیز می‌تواند طراحی بسیار خوبی داشته باشد؛ اگر سازماندهی آن درست باشد.

طراحی محوطه ویلایی

در ویلاها معمولاً ارتباط بین:

• ساختمان
• باغ
• استخر
• نشیمن
• ورودی
• پارکینگ

بسیار اهمیت دارد.

نشیمن می‌تواند به سمت دید اصلی قرار گیرد.

استخر بهتر است با مسیرهای خدماتی و فضای نشستن هماهنگ باشد.

گیاهان می‌توانند حریم ساختمان را ایجاد کنند.

طراحی محوطه مجتمع مسکونی

در مجتمع‌های مسکونی، علاوه بر زیبایی، مسائل جمعی اهمیت زیادی دارند.

مانند:

• مسیر پیاده
• فضای بازی کودک
• فضای نشستن
• مسیر خدمات
• پارکینگ
• ایمنی
• حریم
• روشنایی
• نگهداری

محوطه باید برای گروه‌های مختلف کاربران قابل استفاده باشد.

طراحی محوطه ساختمان اداری

در فضای اداری، ورودی و هویت بصری اهمیت بیشتری دارد.

محوطه می‌تواند:

• مسیر ورود رسمی
• فضای انتظار
• فضای استراحت کارکنان
• فضای سبز
• پارکینگ
• مسیر خدمات

را در خود جای دهد.

طراحی محوطه رستوران و کافه

در این فضاها، تجربه مشتری بسیار مهم است.

محوطه می‌تواند بخشی از هویت برند باشد.

عناصر مهم:

• ورودی جذاب
• فضای نشستن
• نورپردازی
• گیاه
• حریم
• مسیر خدمات
• فضای عکاسی
• هویت بصری

هستند.

چک‌لیست نهایی طراحی محوطه

قبل از نهایی کردن طرح، این موارد را بررسی کنید:

• ابعاد زمین مشخص است.
• شمال مشخص است.
• ترازها مشخص هستند.
• شیب زمین تحلیل شده است.
• نور خورشید بررسی شده است.
• باد بررسی شده است.
• دیدهای مطلوب مشخص شده‌اند.
• دیدهای نامطلوب کنترل شده‌اند.
• نیازهای کاربران مشخص شده‌اند.
• زون‌بندی انجام شده است.
• مسیر خودرو مشخص است.
• مسیر پیاده مشخص است.
• دسترسی خدمات بررسی شده است.
• فضاهای نشستن مشخص شده‌اند.
• گیاهان متناسب با اقلیم انتخاب شده‌اند.
• رشد آینده گیاهان بررسی شده است.
• آب مصرفی بررسی شده است.
• زهکشی بررسی شده است.
• متریال مشخص شده است.
• نورپردازی طراحی شده است.
• نگهداری در نظر گرفته شده است.
• هزینه اجرا بررسی شده است.
• طرح با معماری هماهنگ است.
• نقشه اجرایی قابل تهیه است.

۲۰سؤال که قبل از شروع طراحی Landscape باید پاسخ دهید

1. زمین دقیقاً چه ابعادی دارد؟
2. ورودی اصلی کجاست؟
3. ساختمان چگونه روی زمین قرار گرفته؟
4. شمال کجاست؟
5. خورشید چگونه روی سایت حرکت می‌کند؟
6. باد غالب از کجا می‌آید؟
7. دید خوب سایت کجاست؟
8. دید نامطلوب کجاست؟
9. شیب زمین چگونه است؟
10. آب باران به کجا می‌رود؟
11. چه کسانی از فضا استفاده می‌کنند؟
12. چه فعالیت‌هایی قرار است انجام شود؟
13. حریم خصوصی چقدر اهمیت دارد؟
14. چه گیاهانی با اقلیم سازگار هستند؟
15. چه میزان آب در اختیار داریم؟
16. چه مقدار نگهداری قابل قبول است؟
17. سبک معماری ساختمان چیست؟
18. مصالح اصلی ساختمان چیست؟
19. بودجه پروژه چقدر است؟
20. این محوطه پنج یا ده سال آینده چه شکلی خواهد داشت؟

اگر به این ۲۰ سؤال پاسخ داده باشید، در واقع بخش بزرگی از مرحله تحلیل طراحی را انجام داده‌اید.

جمع‌بندی

طراحی محوطه حرفه‌ای از خرید درخت و انتخاب سنگ شروع نمی‌شود؛ از شناخت سایت شروع می‌شود. زمین، اقلیم، نور، باد، آب، خاک، ساختمان، دیدها و نیازهای کاربران، همه اطلاعاتی هستند که باید پیش از شکل‌گیری طرح اصلی بررسی شوند. بعد از آن است که می‌توان زون‌بندی، مسیرها، فضای سبز، Hardscape، آب، نورپردازی و مبلمان را به‌صورت منطقی سازماندهی کرد.

یکی از مهم‌ترین اصول طراحی Landscape این است که زیبایی و عملکرد را از یکدیگر جدا نکنیم. مسیر باید هم زیبا باشد و هم قابل استفاده. فضای سبز باید هم جذاب باشد و هم با اقلیم سازگار. درخت باید هم منظره ایجاد کند و هم در آینده با ساختمان و تأسیسات تداخل نداشته باشد. کف‌سازی باید هم زیبا باشد و هم در برابر شرایط محیطی و تردد عملکرد مناسبی داشته باشد. نورپردازی باید هم زیبایی شبانه ایجاد کند و هم امنیت و خوانایی مسیرها را افزایش دهد.

طراحی محوطه همچنین باید زمان را در نظر بگیرد. پروژه در روز تحویل یک تصویر دارد، اما گیاهان رشد می‌کنند، درختان بزرگ می‌شوند، رنگ‌ها تغییر می‌کنند، مسیرها فرسوده می‌شوند و نیاز کاربران تغییر می‌کند. بنابراین Landscape حرفه‌ای باید از ابتدا برای آینده طراحی شود.

در نهایت می‌توان مسیر طراحی یک محوطه را چنین خلاصه کرد:

شناخت سایت → تحلیل اقلیم → شناخت کاربر → برنامه‌ریزی → زون‌بندی → حرکت → کانسپت → Hardscape → Softscape → آب و زهکشی → نورپردازی → جزئیات اجرایی → نگهداری

اگر این ترتیب را رعایت کنیم، طراحی محوطه از یک تصویر تزئینی به یک سیستم فضایی زنده، کاربردی و پایدار تبدیل می‌شود.

و شاید مهم‌ترین اصل همین باشد:

یک لنداسکیپ حرفه‌ای فقط زمانی زیبا نیست که طراحی شده؛ زمانی زیباست که در طول زمان نیز درست کار کند.

سؤالات متداول

طراحی محوطه چیست؟

طراحی محوطه فرآیند برنامه‌ریزی و سازماندهی فضای باز بر اساس شرایط سایت، اقلیم، نیاز کاربران، معماری ساختمان، گیاهان، مسیرها، مصالح، آب و نور است.

برای شروع طراحی محوطه از کجا شروع کنیم؟

اولین مرحله، جمع‌آوری اطلاعات و تحلیل سایت است. پیش از انتخاب گیاه یا طراحی آبنما باید ابعاد زمین، جهت شمال، تراز، شیب، نور، باد، دیدها، آب و نیاز کاربران بررسی شود.

تفاوت Landscape و فضای سبز چیست؟

Landscape مفهوم گسترده‌تری دارد و علاوه بر گیاهان، مسیرها، کف‌سازی، آب، نور، مبلمان، سازه‌های سبک و سازماندهی فضا را نیز دربر می‌گیرد. فضای سبز بیشتر به بخش گیاهی و طبیعی محوطه اشاره دارد.

Hardscape چیست؟

Hardscape شامل عناصر ساخته‌شده و غیرزنده محوطه مانند مسیر، کف‌سازی، دیوار، پله، پرگولا، آبنما و مبلمان است.

Softscape چیست؟

Softscape شامل عناصر زنده مانند درختان، درختچه‌ها، گل‌ها، چمن و پوشش‌های گیاهی است.

مهم‌ترین عامل در انتخاب گیاه چیست؟

گیاه باید علاوه بر ظاهر، با اقلیم، نور، خاک، آب، فضای موجود و شرایط نگهداری پروژه سازگار باشد.

آیا در طراحی محوطه باید از چمن استفاده کنیم؟

خیر. چمن یکی از گزینه‌های طراحی است و در مناطق کم‌آب ممکن است استفاده گسترده از آن مناسب نباشد. انتخاب پوشش گیاهی باید با شرایط اقلیمی و منابع آب هماهنگ شود.

چرا زهکشی در طراحی محوطه مهم است؟

زیرا بارندگی و آب سطحی در صورت هدایت نشدن می‌توانند باعث آب‌گرفتگی، آسیب به کف‌سازی و مشکلات گیاهی شوند.

آیا طراحی محوطه باید با معماری ساختمان هماهنگ باشد؟

بله. هماهنگی فرم، رنگ، متریال، خطوط و مقیاس میان ساختمان و محوطه باعث ایجاد یک پروژه منسجم‌تر می‌شود.

بهترین نرم‌افزار برای طراحی Landscape چیست؟

نرم‌افزار مناسب به مرحله طراحی بستگی دارد. AutoCAD برای نقشه‌کشی، SketchUp برای مدل‌سازی سریع و ابزارهایی مانند Lumion، Enscape و Twinmotion برای ارائه سه‌بعدی کاربرد دارند. انتخاب نرم‌افزار جایگزین دانش طراحی و تحلیل سایت نمی‌شود.