دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد (UN-Habitat) در حال اجرای یک پروژه حیاتی برای بهبود شرایط زندگی در سکونتگاههای غیررسمی شهر کابل است. این طرح که با حمایت صندوق بشردوستانه افغانستان (AHF) اجرا میشود، بر روی تعمیرات اساسی و بازسازی سرپناههای آسیبپذیرترین خانوارها تمرکز دارد.
با دههها درگیری و رشد سریع شهری، بیش از ۷۰ درصد جمعیت کابل در مناطق غیررسمی زندگی میکنند که فاقد زیرساختهای اولیه و مسکن ایمن هستند. این پروژه با عنوان «ابتکار سرپناه»، به طور مستقیم به این بحران انسانی پاسخ میدهد و هدف آن بازسازی مناطق محروم و ایجاد فضایی امن و با کرامت برای خانوادههایی است که در معرض بیشترین خطر قرار دارند.
رویکرد جامعه-محور در شناسایی و اجرا
یکی از نقاط قوت کلیدی این پروژه، رویکرد جامعه-محور آن است. به جای اجرای یک مدل از بالا به پایین، تسهیلگران محلی UN-Habitat به طور مستقیم با جوامع همکاری کرده تا آسیبپذیرترین خانوادهها، مانند خانوارهای تحت سرپرستی زنان یا سالمندان، را شناسایی کنند. این فرآیند تضمین میکند که کمکها به دست کسانی میرسد که بیشترین نیاز را دارند.
تمرکز اصلی بر روی تعمیرات حیاتی مانند بازسازی سقفهای در حال ریزش، تقویت دیوارها و بهبود سیستمهای تهویه است تا خانهها در برابر شرایط سخت آب و هوایی مقاوم شوند. این اقدامات، هرچند در مقیاس کوچک به نظر میرسند، اما تأثیری عمیق بر زندگی روزمره ساکنان داشته و امنیت جانی آنها را به طور مستقیم تأمین میکنند و گامی اساسی در جهت بازسازی مناطق محروم محسوب میشوند.
تأثیرات ملموس: از امنیت تا کرامت انسانی
نتایج این پروژه کاملاً ملموس و قابل اندازهگیری است. تنها در سال ۲۰۲۴، این برنامه به ۶۴۵ خانوار در کابل کمک کرده است. از سال ۲۰۲۲، UN-Habitat بیش از ۶۸۸۳ سرپناه را در سراسر افغانستان تعمیر یا بازسازی کرده که به بهبود مستقیم شرایط زندگی بیش از ۵۰ هزار نفر منجر شده است.
این آمار فراتر از اعداد، به معنای بازگشت امید و کرامت به خانوادههاست. کودکی که دیگر از ریزش سقف در هنگام خواب نمیترسد یا خانوادهای که زمستان را در خانهای گرم سپری میکند، نشاندهنده موفقیت این طرح در ابعاد انسانی است. این پروژه ثابت میکند که داشتن یک سرپناه امن، سنگ بنای اصلی برای بازسازی زندگی، بهبود سلامت روان و توانمندسازی جوامع برای ساختن آیندهای بهتر است.
تحلیل نهایی نبض ساختمان:
پروژه UN-Habitat در کابل، یک نمونه کلاسیک از «مداخلههای تاکتیکی با تأثیر استراتژیک» است. این پروژه به جای تلاش برای حل یکباره و کلان مشکل حاشیهنشینی، بر روی حیاتیترین و پایهایترین نیاز انسان، یعنی «سرپناه امن»، تمرکز میکند. این رویکرد هوشمندانه، با هزینهای نسبتاً کم، بیشترین تأثیر را بر کیفیت زندگی و تابآوری جامعه میگذارد.
درسی که از این پروژه میتوان آموخت این است که بازسازی مناطق محروم لزوماً به معنای پروژههای عظیم و جابجایی جمعیت نیست؛ بلکه میتواند از طریق توانمندسازی جامعه محلی و انجام تعمیرات هدفمند و حیاتی آغاز شود. این مدل میتواند الگویی بسیار کارآمد برای مناطق حاشیهنشین در شهرهای بزرگ ایران باشد، جایی که میتوان با مداخلات کوچک و جامعه-محور، از بروز بحرانهای بزرگتر جلوگیری کرده و کیفیت زندگی ساکنان را به شکل ملموسی ارتقا داد و سنگ بنای توسعه پایدار محلی را گذاشت.
نبض ساختمان؛ رصد تحولات، پیشبینی آینده.
