تهران، ایران – در جریان پنجاهونهمین نشست ستاد ملی بازآفرینی شهری پایدار، فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، با رویکردی انتقادی نسبت به سیاستهای توسعه شهری در چهار دهه گذشته، زیرساختهای ناقص را عامل اصلی بازتولید بافتهای ناکارآمد معرفی کرد. وی با اشاره به وضعیت اسفبار فاضلاب در برخی محلات که بیش از ۴۰ سال با بحران مواجه بودهاند، تصریح کرد که دوران «تصمیمگیریهای مکرر و بیسرانجام» به پایان رسیده و دستگاههای اجرایی مکلف به اقدام فوری هستند.
این نشست که با حضور نمایندگان سازمان برنامه و بودجه، وزارت نیرو و شهرداریها برگزار شد، بر یک اصل کلیدی تاکید داشت: بازآفرینی شهری نه یک پروژه صرفاً کالبدی، بلکه یک ضرورت اجتماعی و امنیتی است که بیتوجهی به آن در زمان بحرانهایی نظیر زلزله، میتواند فجایعی غیرقابلجبران به بار آورد.
ضرورت همافزایی نهادی برای حل بحرانهای چهلساله
وزیر راه و شهرسازی در این نشست، مدلهای سنتی مدیریت شهری را که بر جدایی وظایف دستگاهها تاکید داشتند، به چالش کشید. او با بیان اینکه فرصتها برای اصلاح ساختارها بسیار محدود است، بر لزوم همافزایی حداکثری میان وزارتخانههای نیرو، راه و شهرسازی و شهرداریها تاکید کرد. طبق آمارهای ارائه شده، بخش قابل توجهی از سکونتگاههای غیررسمی کشور محل استقرار اقشار کمبرخوردار است که به دلیل نبود سیاستهای حمایتی در دهههای گذشته، به حاشیه رانده شدهاند.
صادق با تعیین یک بازه زمانی یکساله برای تعیینتکلیف پروژههای اولویتدار، بهویژه در حوزه دفع آبهای سطحی و فاضلاب، دستگاههای عضو ستاد را ملزم کرد تا در هر جلسه، گزارش دقیق پیشرفت فیزیکی عملیات میدانی را ارائه دهند. این تغییر رویکرد از «اسناد بایگانیشده» به «اجرای میدانی»، نشاندهنده تغییر استراتژی دولت در مواجهه با محلات هدف است.
حق بر شهر؛ بازخوانی مسئولیت نظام در قبال سکونتگاههای غیررسمی
یکی از محورهای برجسته سخنان وزیر راه، بازتعریف رابطه دولت با ساکنان محلات غیررسمی بود. او با صراحت اعلام کرد که فارغ از مجاز یا غیرمجاز بودن ساختوسازهای گذشته، اکنون مسئولیت صیانت از حقوق شهروندی و امنیت جانی مردم بر عهده نظام است. صادق با یادآوری فاجعه زلزله بم و نقش حیاتی آییننامه ۲۸۰۰ در کاهش تلفات انسانی سالهای بعد، هشدار داد که بافتهای ناکارآمد به دلیل ضعف زیرساختی و ایمنی بنا، بمبهای ساعتی در کلانشهرها هستند.
وی تاکید کرد که بازآفرینی شهری نباید به مناطق حاشیهای محدود شود، بلکه باید تمامی بافتهایی را که از خدمات پشتیبان شامل آموزش، درمان و امنیت محروم ماندهاند، در بر گیرد. این نگاه همهجانبه، مستلزم اولویتبندی منابع محدود کشور و تمرکز بر توانمندسازی اجتماعی و اشتغالزایی محلی در دل این محلات است.
تحلیل نهایی نبض ساختمان:
اظهارات اخیر وزیر راه و شهرسازی نشاندهنده یک «گردش پارادایمی» در ادبیات رسمی بازآفرینی شهری ایران است. برای نخستین بار، به جای مقصر دانستن مردم در پدیده حاشیهنشینی، انگشت اتهام به سمت «سیاستهای توسعهای فاقد پیوست زیرساختی» نشانه رفته است. از دیدگاه تحلیلی نبض ساختمان، چالش اصلی بازآفرینی شهری در ایران، همواره غلبه نگاه کالبدی (ساختوساز صرف) بر نگاه اجتماعی و خدماتی بوده است.
تبدیل شدن مسکن به سرپناهی بدون مدرسه، درمانگاه و سیستم دفع فاضلاب، عملاً تولید بافت فرسوده جدید در پوشش پروژههای مدرن است. اولتیماتوم یکساله وزیر برای حل معضل فاضلاب، آزمونی بزرگ برای دستگاههای خدماترسان است تا ثابت کنند آیا میتوانند از پیله بروکراسی خارج شده و به نفع کیفیت زندگی شهروندان همافزایی کنند یا خیر. حقیقت آن است که بازآفرینی واقعی نه در رنگآمیزی دیوارها، بلکه در تزریق عدالت زیرساختی به رگهای محلات فراموششده نهفته است.
نبض ساختمان؛ رصد تحولات، پیشبینی آینده.
منبع (Source): Tasnim News: Infrastructure Neglect and Dysfunctional Urban Tissues
