جنی سابین (Jenny Sabin)، معمار، طراح و استاد دانشگاه کرنل، به خاطر پژوهشهای پیشگامانهاش در تلفیق علوم زیستی، محاسبات دیجیتال و معماری شناخته میشود، معتقد است که طبیعت، بزرگترین معلم ما برای خلق معماری بیولوژیک است.
او در مصاحبه اخیر خود با رسانه معتبر ArchDaily، از آیندهای سخن گفت که در آن ساختمانها دیگر سازههایی بیجان نیستند، بلکه مانند موجودات زنده، با محیط اطراف خود تعامل کرده و به آن واکنش نشان میدهد. سابین و آزمایشگاه او با مطالعه دقیق سیستمهای بیولوژیکی، از ساختار سلولهای بدن انسان گرفته تا شبکههای عصبی، به دنبال یافتن الگوهایی هستند که بتوانند در مقیاس معماری، سازههایی انطباقپذیر، هوشمند و پایدار ایجاد کنند.
معماری بیولوژیک: فراتر از فرم، در جستجوی عملکرد
رویکرد جنی سابین به طراحی، تقلید صرف از فرمهای طبیعی نیست. او به دنبال درک و شبیهسازی «عملکرد» و «رفتار» سیستمهای زنده است. در معماری بیولوژیک از نگاه او، هدف این است که یک ساختمان بتواند مانند یک ارگانیسم، به تغییرات نور، دما، رطوبت و حتی حضور انسانها واکنش نشان دهد.
برای مثال، پروژه «لومن» (Lumen) او، یک پاویون عظیم است که از هزاران سلول پارچهای رباتیک ساخته شده و با جذب نور خورشید در روز، در شب از خود نور ساطع میکند و با نزدیک شدن بازدیدکنندگان، با تولید مه، دمای محیط را تغییر میدهد. این پروژهها نمونههای اولیهای از ساختمانهای آینده هستند که در آنها، مصالح دیگر عناصری منفعل نیستند، بلکه سیستمهایی فعال و هوشمند را تشکیل میدهند.
نقش جدید معمار: از سازنده تا همکار طبیعت
سابین معتقد است که این رویکرد، نقش معمار را به طور بنیادین تغییر میدهد. معمار آینده، دیگر فقط یک طراح ساختمان نیست، بلکه یک «همکار میانرشتهای» است که با دانشمندان علوم زیستی، متخصصان مواد و مهندسان کامپیوتر همکاری میکند تا سیستمهای ساختمانی جدیدی خلق کند.
شاید شگفتانگیزترین بخش کار سابین، همکاری نزدیک آزمایشگاه او با بیولوژیستهای سرطان باشد. او توضیح میدهد که دانشمندان سرطان، متخصصان درک پیچیدهترین سیستمهای سلولی هستند؛ سیستمهایی که در آن سلولها با یکدیگر ارتباط برقرار کرده، خود را سازماندهی میکنند و به محیطشان واکنش نشان میدهند. با مطالعه این شبکههای سلولی، تیم او به درک عمیقی از اصول بنیادین طبیعت مانند تابآوری، انطباقپذیری و خودسامانی دست یافت.
این دانش مستقیماً به معماری ترجمه شد: همانطور که سلولها با هم بافتهای هوشمند میسازند، میتوان اجزای ساختمانی را طراحی کرد که در کنار هم یک «سیستم مصالح» پویا و پاسخگو را تشکیل دهند. در این دیدگاه، معماری بیولوژیک به معنای گسترش رادیکال مرزهای حرفه معماری است. معمار دیگر تنها یک طراح فرم و فضا نیست، بلکه به یک «یکپارچهساز» علوم مختلف تبدیل میشود که دانش را از حوزههایی که پیش از این کاملاً نامرتبط به نظر میرسیدند—مانند بیولوژی، علم مواد و رباتیک—گردهم میآورد.
جنی سابین معتقد است که نوآورانهترین راهحلها برای چالشهای بزرگ امروزی، مانند تغییرات اقلیمی و بحران انرژی، از همین نقاط تلاقی غیرمنتظره بیرون خواهند آمد. این فرآیند، حرفه معماری را از یک رشته خدماتی به یک رشته تحقیقاتی و پیشرو تبدیل میکند که در خط مقدم حل مسائل پیچیده جهانی قرار دارد.
تحلیل نهایی نبض ساختمان:
کارهای جنی سابین، پنجرهای به سوی آیندهای است که در آن مرز میان «ساخته شده» و «زنده» به تدریج محو میشود. این دیدگاه، معماری را از یک هنر ایستا به یک علم پویا تبدیل میکند. در حالی که معماری پایدار سنتی بر کاهش اثرات منفی ساختمان بر محیط زیست تمرکز دارد، معماری بیولوژیک گامی فراتر نهاده و به دنبال ایجاد یک همزیستی مثبت بین ساختمان و اکوسیستم اطراف آن است.
این رویکرد برای صنعت ساختمان ایران که با چالشهای بزرگی چون مصرف بالای انرژی و کمبود منابع آبی روبروست، پتانسیل عظیمی دارد. تصور کنید نماهایی که مانند پوست انسان، با باز و بسته کردن منافذ خود، تهویه طبیعی را کنترل میکنند یا سازههایی که قادر به جمعآوری و تصفیه آب باران به شیوهای هوشمند هستند. سرمایهگذاری بر روی تحقیق و توسعه در این حوزه، میتواند ایران را از یک دنبالهروی صرف در تکنولوژیهای ساختمانی، به یکی از پیشگامان معماری پایدار و هوشمند در جهان تبدیل کند.
