منشأ اصلی گرانی اجاره دیوار و شیپور هستند؟
بازار اجاره مسکن در ایران بار دیگر به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های خانوارها تبدیل شده است؛ بازاری که هر سال با نزدیک شدن به فصل جابه‌جایی، فشار بیشتری بر مستأجران وارد می‌کند. در این میان، اظهارات اخیر نایب‌رئیس اول اتحادیه مشاوران املاک درباره نقش پلتفرم‌های آنلاین در «قیمت‌سازی مجازی» بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که آیا واقعاً منشأ اصلی گرانی اجاره، اپلیکیشن‌های آگهی (دیوار و شیپور) هستند یا باید ریشه مسئله را در ساختار اقتصاد و بازار مسکن جست‌وجو کرد؟
واقعیت این است که پلتفرم‌هایی مانند دیوار و شیپور با نمایش قیمت‌های پیشنهادی، می‌توانند بر انتظارات قیمتی اثر بگذارند. وقتی میانگین قیمت‌ها نه بر اساس معاملات قطعی، بلکه بر مبنای آگهی‌های ثبت‌شده محاسبه می‌شود، طبیعی است که ذهنیت موجران و مستأجران نیز از این داده‌ها تأثیر بپذیرد. به‌ویژه در دوره‌هایی که حجم معاملات پایین است یا دفاتر املاک فعالیت کمتری دارند، این اثرگذاری می‌تواند شدیدتر شود.
با این حال، تقلیل تمام بحران بازار اجاره به نقش پلتفرم‌ها، تحلیلی ناقص و ساده‌سازی‌شده از یک مسئله پیچیده است. بازار اجاره سال‌ها پیش از فراگیر شدن این اپلیکیشن‌ها نیز با تورم، رشد قیمت مسکن، کاهش عرضه و افت توان خرید خانوارها دست‌وپنجه نرم می‌کرد. در واقع، پلتفرم‌ها بیش از آنکه خالق بحران باشند، منعکس‌کننده شرایطی هستند که از قبل در اقتصاد شکل گرفته است.
تورم مزمن، رشد نقدینگی، افزایش نرخ ارز، بالا رفتن هزینه‌های ساخت‌وساز و کاهش قدرت خرید مردم، مجموعه‌ای از متغیرهای کلان هستند که بازار اجاره را تحت فشار قرار داده‌اند. هم‌زمان با رشد ارزش دارایی‌های ملکی، بسیاری از مالکان نیز برای حفظ بازده سرمایه یا جبران هزینه‌ها، اجاره‌بها را متناسب با شرایط اقتصادی بالا می‌برند. در چنین فضایی، پلتفرم‌های آنلاین تنها سرعت انتقال این انتظارات قیمتی را افزایش می‌دهند.
از سوی دیگر، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که سیاست‌گذاری‌های دستوری، از جمله تعیین سقف برای اجاره‌بها، بدون آنکه عرضه مسکن استیجاری افزایش یابد، اثر پایداری بر بازار ندارد. حتی در برخی موارد، این سیاست‌ها به گسترش قراردادهای غیررسمی و کاهش شفافیت منجر شده‌اند. وعده ساخت ده‌ها هزار واحد مسکونی استیجاری نیز تا زمانی که به مرحله اجرا نرسد، نمی‌تواند باری از دوش مستأجران بردارد.
بنابراین، اگرچه پلتفرم‌های آنلاین در شکل‌گیری انتظارات بازار نقش دارند، اما معرفی آن‌ها به‌عنوان عامل اصلی بحران، نوعی انحراف از مسئله بنیادین است. راه‌حل واقعی در حذف یا محدودسازی اپلیکیشن‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ است: مهار تورم، افزایش عرضه مسکن استیجاری، شفاف‌سازی داده‌های معاملاتی، و تنظیم‌گری هوشمندانه بازاری که سال‌هاست از نبود تعادل رنج میبرد.
بازار اجاره بیش از هر چیز، قربانی ناترازی‌های ساختاری اقتصاد ایران است. تا زمانی که این ناترازی‌ها پابرجا باشند، مقصر دانستن صرفِ پلتفرم‌های آنلاین، تنها صورت مسئله را تغییر می‌دهد؛ نه اینکه راه‌حلی واقعی برای آن ارائه کند.
